Podstawy Linux #7: Zarządzanie systemem

sudo adduser roman           # tworzy użytkownika (interaktywnie, pyta o hasło)
sudo useradd -m jan          # tworzy użytkownika (bez interakcji, -m tworzy katalog domowy)
sudo passwd roman            # zmienia/ustawia hasło
sudo userdel roman           # usuwa użytkownika
sudo userdel -r roman        # usuwa użytkownika + jego katalog domowy

sudo usermod -aG sudo roman      # dodaj do grupy sudo (uprawnienia admina)
sudo usermod -aG docker roman    # dodaj do grupy docker
groups roman                      # pokaż grupy użytkownika
id roman                          # szczegóły: UID, GID, grupy

chmod 755 skrypt.sh      # właściciel: rwx, grupa: r-x, inni: r-x
chmod 644 config.yml     # właściciel: rw-, grupa: r--, inni: r--
chmod +x skrypt.sh       # dodaj prawo wykonywania
chmod -w plik.txt        # zabierz prawo zapisu

sudo chown roman:roman plik.txt          # zmień właściciela i grupę
sudo chown -R roman:roman /opt/app/      # rekurencyjnie cały katalog

sudo apt update                  # jednorazowe polecenie jako root
sudo -s                          # otwórz shell jako root
sudo su - roman                  # przełącz się na innego użytkownika

ps aux                           # wszystkie procesy
ps aux | grep nginx              # znajdź procesy Nginx
top                              # monitor w czasie rzeczywistym (q = wyjście)
htop                             # ładniejszy monitor (trzeba zainstalować)

kill 1234                        # zakończ proces o PID 1234
kill -9 1234                     # wymuś zakończenie (gdy zwykły kill nie działa)
killall nginx                    # zakończ wszystkie procesy "nginx"

sudo ss -tlnp | grep :80

free -h

df -h                    # wykorzystanie partycji
du -sh /var/log          # rozmiar konkretnego katalogu
du -sh /var/log/*        # rozmiar każdego elementu w katalogu

du -sh /var/log/* | sort -rh | head -10

sudo apt update                  # odśwież listę pakietów
sudo apt upgrade                 # zaktualizuj zainstalowane pakiety
sudo apt install htop            # zainstaluj pakiet
sudo apt remove htop             # odinstaluj (zostawia konfigurację)
sudo apt purge htop              # odinstaluj + usuń konfigurację
sudo apt autoremove              # usuń nieużywane zależności

apt list --installed             # lista zainstalowanych
apt search nginx                 # szukaj pakietu
apt show nginx                   # szczegóły pakietu
dpkg -l | grep nginx             # czy pakiet jest zainstalowany

echo $PATH                       # ścieżki do programów
echo $HOME                       # katalog domowy
echo $USER                       # bieżący użytkownik
printenv                         # wszystkie zmienne
export MY_VAR="wartość"          # ustaw zmienną (do końca sesji)

echo 'export MY_VAR="wartość"' >> ~/.bashrc
source ~/.bashrc                 # załaduj bez restartu

sudo reboot                      # restart serwera
sudo shutdown -h now             # wyłączenie natychmiast
sudo shutdown -r +5              # restart za 5 minut

history                          # pokaż historię
history | grep apt               # szukaj w historii
!123                             # uruchom ponownie komendę nr 123
!!                               # uruchom ponownie ostatnią komendę
sudo !!                          # uruchom ostatnią komendę z sudo